Als hete waslijnen verhalen vertellen – Onze batikworkshop in Sri Lanka

Winter in Europa. Zomer in Sri Lanka. We duiken in de tropische warmte van Zuid-Sri Lanka – en in een kunst die ons al eens betoverd heeft.

Jullie kennen misschien ons verhaal van het hennepveld, waar we bij de Hmong-bergvolk-vrouwen in Thailand de kunst van het batik leerden. Toen zaten we tussen hennepplanten en leerden we met heet was patronen op stof te tekenen. Het was een magisch moment: we maakten kennis met het vakmanschap van de Hmong – een cultuur die het merk virblatt sterk heeft gevormd, omdat zij ons gevormd heeft.

Toen we het aanbod van Jez-Look Batiks op onze reis zagen, wisten we meteen: dit is een kunst die we ook aan onze kinderen willen laten zien.

Een vrouw die nooit opgeeft

In een onopvallend straatje in Matara vinden we Jez-Look Batiks. Van buiten slechts een huis, van binnen een schatkamer vol kleuren, stoffen en verhalen. En middenin: Jezima Mohammed, ruim 80 jaar oud, met haar inspirerende verhaal.

Ze doet dit al bijna 70 jaar, haar medewerksters zijn deels vanaf het begin erbij. De medewerksters zijn deel van haar familie – een familie die alle tijden heeft meegemaakt. Ook tijden waarin toeristen wegbleven vanwege de burgeroorlog of de pandemie.

De diepte achter het oppervlak

Terwijl Jezima ons haar verhaal vertelt, begin ik te begrijpen wat ik op reizen steeds weer ervaar: je krabt slechts aan de oppervlakte van een cultuur als je alleen kijkt, fotografeert en weer doorgaat. Maar als je de tijd neemt. Als je vraagt. Als je echt luistert en je aandacht schenkt – dan gaan deuren open naar iets veel groters.

We hadden gewoon een workshop kunnen boeken. Een paar uur hete was-actie, een mooi aandenken, door naar de volgende plek. In plaats daarvan zitten we hier met een vrouw die ons laat zien wat volharding betekent. Wat het betekent trouw te blijven aan je passie. Wat het betekent verantwoordelijkheid te nemen voor anderen – zelfs als de tijden zwaar zijn.

We worden uitgenodigd voor een middagmaal, en haar broer, die op bezoek is en met ons het heerlijke curry eet, heeft een even interessant levensverhaal, dat hem naar de VS bracht en nu weer terug naar huis, naar zijn familie zal leiden.

De workshop: meer dan techniek

Als we zelf de gereedschappen ter hand nemen, voel ik de verbinding met de batikervaring bij de Hmong-vrouwen. Dezelfde kunst, ander land, andere verhalen – en toch hetzelfde principe: geduld, nauwkeurigheid, toewijding. De koperen pennen moeten in hete was worden gedoopt, daarna teken je daarmee de patronen op de stof. Dan komt de kleur, daarna het uitwassen van de was in kokend water. Laag voor laag ontstaat een ontwerp.

Onze kinderen zijn gefascineerd door het proces. Ze begrijpen intuïtief dat hier iets bijzonders gebeurt – iets dat tijd kost, dat niet met één klik klaar is. In een wereld die steeds sneller wordt, is batik een statement: "Ik neem de tijd die nodig is om mijn kunstwerk te maken."

De uitdaging: laag voor laag naar verscheidenheid

Het grote verschil met onze ervaring bij de Hmong: hier werken we niet met één kleur. Hier gaat het om meerdere kleuren, complexiteit.

Jezima legt ons het proces uit: je begint met de lichtste kleur en werkt stap voor stap naar de donkerste toe. Eerst teken je met hete was de delen die wit moeten blijven. Dan komt het eerste kleurbad – meestal geel of een lichtblauw. Laten drogen. Dan weer was aanbrengen, ditmaal op de delen die deze kleur moeten behouden. Volgend kleurbad, iets donkerder. En zo verder.

Met elke laag wordt het patroon complexer. De kleuren mengen zich over elkaar, nieuwe tinten ontstaan. Aan het eind, na meerdere rondes, kun je ongelooflijk veelzijdige patronen maken – van zachte pasteltinten tot diepe, rijke kleuren in één stuk stof.

Dat maakt hun kleding uniek. Geen stuk is hetzelfde. Elk draagt de handtekening van de persoon die het maakte, de keuzes die zij maakte, de tijd die zij erin stak.

Alternatieve kleding met ziel

We houden van alternatieve kleding, die niet alleen de massa bedient. Kleding die zo veelzijdig en uniek is als de mensen die het dragen. Net als bij batik – elk stuk is anders, elk patroon vertelt zijn eigen verhaal.

Voor ons is dat geestelijke kleding in de oorspronkelijke zin: kleding die een ziel heeft, die je verbindt met iets groters. Die de energie draagt van de mensen die het maakten. Die respect toont voor vakmanschap, traditie en de tijd die erin gestoken is.

Bij virblatt werken we met hetzelfde idee: mode met betekenis. Kleding die eerlijk gemaakt wordt, die traditioneel vakmanschap respecteert, die een verbinding legt tussen de drager en de mensen die het maakten.

De les

Jezima is van plan door te gaan tot het einde. "Ik zal doorgaan zolang ik kan."

Dat is de boodschap die we meenemen: Doe wat je liefhebt. Houd vol, ook als het moeilijk wordt. Zorg voor de mensen om je heen. Geef niet op.

Een even belangrijke ontdekking voor ons: als je reist, krab dan niet alleen aan de oppervlakte. Praat met de mensen. Vraag naar hun verhalen. Wees nieuwsgierig. Luister. Dan leer je echt iets. Dan ontstaat echte verbinding.

Batik leert ons dat de mooiste patronen ontstaan als je laag voor laag werkt. Met geduld. Met toewijding. Met de zekerheid dat het de moeite waard is.

Sthuthi (ස්තූතියි),
Jullie virblatt-team