Wanneer hete waslijnen verhalen vertellen – Onze batikworkshop in Sri Lanka

Winter in Europa. Zomer in Sri Lanka. We dompelen ons onder in de tropische warmte van Zuid-Sri Lanka – en in een kunst die ons al eens heeft betoverd.

Misschien kennen jullie ons verhaal over het hennepveld, waar we bij de Hmong-bergvolkvrouwen in Thailand de kunst van het batikken hebben geleerd. Destijds zaten we tussen de hennepplanten en leerden we met hete was patronen op stof te tekenen. Het was een magisch moment: we maakten kennis met het ambacht van de Hmong – een cultuur die het merk virblatt aanzienlijk heeft gevormd, omdat zij óns heeft gevormd.

Toen we tijdens onze reis het aanbod van Jez-Look Batiks zagen, wisten we meteen: dit is een kunst die we ook aan onze kinderen willen laten zien.

Een vrouw die nooit opgeeft

In een onopvallende straat in Matara vinden we Jez-Look Batiks. Van buiten slechts een huis, van binnen een schatkamer vol kleuren, stoffen en verhalen. En middenin: Jezima Mohammed, meer dan 80 jaar oud, met haar inspirerende verhaal.

Ze doet dit al bijna 70 jaar; sommige van haar medewerksters zijn er vanaf het begin bij. De medewerksters maken deel uit van haar familie – een familie die alle tijden heeft meegemaakt. Ook tijden waarin toeristen vanwege de burgeroorlog of de pandemie wegbleven.

De diepte achter het oppervlak

Terwijl Jezima ons haar verhaal vertelt, begin ik te begrijpen wat ik tijdens het reizen steeds weer ervaar: je raakt slechts het oppervlak van een cultuur als je alleen maar kijkt, foto’s maakt en weer verdergaat. Maar als je de tijd neemt. Als je vragen stelt. Als je echt luistert en je aandacht schenkt – dan gaan er deuren open naar iets veel groters.

We hadden gewoon een workshop kunnen boeken. Een paar uur met hete was werken, een mooi souvenir, en dan door naar de volgende plek. In plaats daarvan zitten we hier met een vrouw die ons laat zien wat doorzettingsvermogen betekent. Wat het betekent om trouw te blijven aan je passie. Wat het betekent om verantwoordelijkheid te nemen voor anderen – zelfs als de tijden zwaar zijn.

We worden uitgenodigd voor de lunch. Haar broer, die op bezoek is en samen met ons de heerlijke curry eet, heeft een al even interessant levensverhaal dat hem naar de VS heeft gebracht en hem nu weer terug naar zijn thuisland, naar zijn familie, zal leiden.

De workshop: meer dan techniek

Wanneer we zelf naar het gereedschap grijpen, voel ik de verbinding met onze batikervaring bij de Hmong-vrouwen. Dezelfde kunst, een ander land, andere verhalen – en toch hetzelfde principe: geduld, precisie en toewijding. De koperen pennetjes moeten in hete was worden gedoopt, waarna je er patronen mee op de stof tekent. Dan komt de verf, gevolgd door het uitwassen van de was in kokend water. Laag voor laag ontstaat er een ontwerp.

Onze kinderen zijn gefascineerd door het proces. Intuïtief begrijpen ze dat hier iets bijzonders gebeurt – iets wat tijd kost en niet met één klik klaar is. In een wereld die steeds sneller wordt, is batik een statement: "Ik neem de tijd die nodig is om mijn kunstwerk te maken."

De uitdaging: laag voor laag naar veelzijdigheid

Het grote verschil met onze ervaring bij de Hmong: hier werken we niet met één kleur. Hier draait het om meerdere kleuren en complexiteit.

Jezima legt ons het proces uit: je begint met de lichtste kleur en werkt stap voor stap toe naar de donkerste. Eerst teken je met hete was de delen die wit moeten blijven. Dan komt het eerste verfbad – meestal geel of lichtblauw. Even laten drogen. Vervolgens breng je opnieuw was aan, dit keer op de delen die deze kleur moeten behouden. Het volgende verfbad, iets donkerder. En zo verder.

Met elke laag wordt het patroon complexer. De kleuren mengen zich over elkaar heen en er ontstaan nieuwe tinten. Uiteindelijk kun je, na meerdere rondes, ongelooflijk veelzijdige patronen creëren – van delicate pasteltinten tot diepe, volle kleuren in één enkel stuk stof.

Dat maakt haar kleding uniek. Geen enkel stuk is hetzelfde. Elk kledingstuk draagt de handtekening van de persoon die het heeft gemaakt, de beslissingen die zij heeft genomen en de tijd die zij erin heeft geïnvesteerd.

Alternatieve kleding met een ziel

We houden van alternatieve kleding die niet alleen de mainstream bedient. Kleding die net zo veelzijdig en uniek is als de mensen die haar dragen. Net als bij batik – elk stuk is anders en elk patroon vertelt zijn eigen verhaal.

Voor ons is dat spirituele kleding in de oorspronkelijke betekenis: kleding die een ziel heeft en je verbindt met iets groters. Kleding die de energie draagt van de mensen die haar hebben gemaakt. Die respect toont voor vakmanschap, traditie en de tijd die erin is gestoken.

Bij virblatt werken we vanuit hetzelfde idee: mode met betekenis. Kleding die eerlijk wordt geproduceerd, die traditioneel vakmanschap respecteert en een verbinding creëert tussen de drager en de mensen die haar hebben gemaakt.

De les

Jezima is van plan door te gaan tot het einde. "Ik ga door zolang ik nog kan."

Dat is de boodschap die we meenemen: doe wat je liefhebt. Houd vol, ook als het moeilijk wordt. Zorg voor de mensen om je heen. Geef niet op.

Een even belangrijke ontdekking voor ons: als je reist, blijf dan niet alleen aan de oppervlakte. Praat met de mensen. Vraag naar hun verhalen. Wees nieuwsgierig. Luister. Dan leer je echt iets. Dan ontstaat er een echte verbinding.

Batik leert ons dat de mooiste patronen ontstaan wanneer je laag voor laag werkt. Met geduld. Met toewijding. Met de overtuiging dat het de moeite waard is.

Sthuthi (ස්තූතියි),
Jullie virblatt-team